Bosna i Hercegovina se prema Indeksu percepcije korupcije (CPI) i dalje nalazi među četiri najlošije rangirane države u Evropi. Sa ocjenom 34 od mogućih 100 bodova, BiH zauzima 109. mjesto na svjetskoj listi, koje dijeli sa Alžirom, Nepalom i Indonezijom. Iako je zabilježen rast od jednog boda u odnosu na prošlu godinu, takva promjena ne utiče značajno na ukupnu sliku dugogodišnje stagnacije.
U evropskom kontekstu, lošiji rezultat od BiH imaju samo Rusija, Bjelorusija i Srbija. Posebno je istaknuto da je Srbija u posljednjim godinama zabilježila pad zbog ozbiljnih posljedica korupcije po ljudske živote i ograničavanja građanskih sloboda.
Slabljenje demokratije i rast korupcije
Ovogodišnji fokus CPI istraživanja bio je na vezi između stanja demokratije i nivoa korupcije. Države sa razvijenim demokratskim institucijama, slobodnim medijima i efikasnim mehanizmima nadzora vlasti pokazale su veću otpornost na korupciju.
U slučaju BiH, prema navodima iz izvještaja, stanje se nije promijenilo. Zemlja se i dalje nalazi između kategorije neuspjelih demokratija i autoritarnih režima. Na ovakvo stanje posebno je uticao niz zakona usvojenih u Republici Srpskoj, kojima je tokom prethodne godine došlo do ograničavanja slobode govora i udruživanja, kao i narušavanja pravnog poretka.
Izborni proces i finansiranje kampanja pod lupom
Globalni izvještaj CPI-a poseban naglasak stavio je na finansiranje izbornih kampanja, koje se smatra ključnim za zaštitu izbornog procesa od korupcije. U Bosni i Hercegovini, prema istraživanjima Transparency Internationala BiH, ova oblast ostaje netransparentna.
Podaci pokazuju da su političke stranke u posljednjim finansijskim izvještajima prikrile najmanje 2,6 miliona KM troškova kampanje. Iz TI BiH navode da u takvom ambijentu vlasti koje se suočavaju s krizom legitimiteta nastoje dodatno uticati na izborni proces, što je potvrđeno i otkrivanjem brojnih izbornih nepravilnosti.
Pravosuđe i sukob interesa kao trajni problem
U regionalnom izvještaju Transparency International navodi da borbu protiv korupcije u BiH dodatno otežavaju neuspješni pokušaji da se ukloni politički uticaj na imenovanja u pravosuđu. Posebno je problematična nezavisnost sudija i tužilaca.
Ukazano je i na probleme u vezi s usvajanjem novog zakona o Visokom sudskom i tužilačkom vijeću, gdje se, prema navodima TI BiH, nastoje zadržati mehanizmi političke kontrole nad pravosuđem. Rezultat takvog sistema su slabi rezultati u procesuiranju koruptivnih krivičnih djela, zbog čega brojne afere, poput slučajeva „Vijadukt“ i „Pretis“, još nisu dobile pravosudni epilog.
Zastoj u sprečavanju sukoba interesa
Sprečavanje sukoba interesa i dalje se navodi kao jedna od najkritičnijih oblasti. Na državnom nivou, prema važećem zakonu, još nije izrečena nijedna sankcija. U Republici Srpskoj, prema navodima TI BiH, sukob interesa je praktično ozakonjen proizvoljnim tumačenjima propisa, dok se u Federaciji BiH zakon o sukobu interesa ne primjenjuje više od 13 godina.
Zbog toga je Transparency International BiH, uz podršku 13 parlamentaraca, pokrenuo inicijativu za usvajanje novog zakona o sukobu interesa u FBiH. Glasanje o tom zakonu moglo bi, kako se navodi, pokazati koji politički akteri opstruiraju ključne reforme.
Uticaj korupcije na evropski put BiH
Iz TI BiH upozoravaju da sa postojećim nivoom korupcije Bosna i Hercegovina ne može ostvariti ozbiljan napredak u procesu evropskih integracija. Iako su brojne antikorupcijske reforme najavljene kroz reformsku agendu, u praksi se i dalje bilježe opstrukcije, posebno od strane političkih aktera na vlasti.
Transparency International BiH apeluje na domaće političke aktere, kao i na Evropsku uniju i međunarodnu zajednicu, da pruže snažniju podršku borbi protiv korupcije, upozoravajući da bi u suprotnom moglo doći do daljeg slabljenja institucija i ograničavanja ljudskih prava i građanskih sloboda.